2026 жылғы атаулы әлеуметтік көмекті (АӘК) тағайындау ережелері мен есебі
Қазақстан Республикасында атаулы әлеуметтік көмек ҚР Әлеуметтік кодексінің 120–125-баптарының нормаларымен реттеледі. АӘК — бұл табысы кедейлік шегінен төмен отбасыларға мемлекеттен берілетін ақшалай көмек. Тағайындау және төлеу тәртібі Еңбекмині № 227 бұйрығында нақтыланған.
Кедейлік шегі және мұқтаждық критерийлері
2025 жылға дейін кедейлік шегі күнкөріс деңгейінің 70%-ына тең болды. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Еңбекмині № 160 бұйрығы бойынша ол екі мәннің үлкеніне тең: өтініш берген тоқсанның алдындағы тоқсандағы медиандық табыстың 35%-ы және сол тоқсандағы өңірлік күнкөріс деңгейінің 70%-ы. Бүкіл елге ортақ сома жоқ, сондықтан калькуляторда өңіріңіз бен өтініш беру тоқсаны үшін ресми шаманы өзіңіз енгізесіз (оны әкімдіктен немесе eGov-тан нақтылай аласыз); автоматты түрде қойылған мән жоқ. Отбасы табысы өтініш берген тоқсанның алдындағы тоқсан үшін ескеріледі, ал калькулятор сіз енгізген орташа айлық табысты пайдаланады. Бағдар ретінде: 2026 жылғы күнкөріс деңгейі № 239-VIII Бюджет туралы заңның 7-бабы бойынша 50 851 ₸, бірақ өңіріңіздің кедейлік шегі осы жалпы шамамен емес, өңірлік деректермен айқындалады.
Негізгі АӘК мөлшері өңіріңіздің кедейлік шегі мен жан басына шаққандағы орташа табыс арасындағы оң айырманың отбасы мүшелерінің санына көбейтіндісі ретінде есептеледі:
1 жастан 6 жасқа дейінгі балаларға үстемеақы (1,5 АЕК)
№ 227 бұйрық қағидаларына (15-тармақ) сәйкес бір жастан алты жасқа дейінгі (қоса алғанда) әр балаға АӘК тағайындалған кезеңде ай сайын 1,5 АЕК мөлшерінде қосымша төлем төленеді. 2026 жылы 1 АЕК = 4 325 ₸ болғанда формула бойынша бұл бала басына айына 6 487,5 ₸ (0, 1 және 2 бала үшін 0, 6 487,5 және 12 975 ₸). Уәкілетті орган бала басына 6 488 ₸ сомасын жариялаған; жалпы дөңгелектеу ережесі табылмады, сондықтан калькулятор формула мәнін 0,01 ₸ дәлдігімен көрсетеді және әр баланың сомасын дөңгелектемейді. Егер негізгі айырма болмаса (табыс кедейлік шегіне тең), калькулятор соманы, оның ішінде үстемеақыны есептемейді: бұл жағдайда үстемеақы тағайындалуы расталмаған. Нақты соманы уәкілетті орган айқындайды.
Шартсыз және шартты ақшалай көмек
№ 227 бұйрық қағидаларына (25–28-тармақтар) сәйкес көмек шартсыз және шартты болып бөлінеді. Калькулятор көмек түрін анықтамайды: ол отбасы құрамына, жұмыспен қамту шараларына қатысу мүмкіндігіне және уәкілетті органның шешіміне байланысты.
- Шартсыз көмек: жұмыспен қамту шараларына қатысу мүмкіндігі шектеулі жалғызбасты адамдарға (зейнеткерлік жас, I–II топтағы мүгедектік, ұзақ уақыт еңбекке жарамсыздық беретін ауру), сондай-ақ еңбекке қабілетті мүшелері жоқ немесе жалғыз еңбекке қабілетті мүшесі үш жасқа дейінгі баланы, мүгедектігі бар баланы, I–II топтағы мүгедекті не күтімді қажет ететін қарттарды күтетін отбасыларға көрсетіледі. Ағымдағы тоқсанға өтініш берген айдан бастап тағайындалады және ай сайын төленеді.
- Шартты көмек: еңбекке қабілетті мүшелері бар отбасыларға жұмыспен қамту шараларына қатысу және әлеуметтік келісімшарт жасасу шартымен беріледі; ерекшеліктер бар (мысалы, үш жасқа дейінгі баланы күтетін ата-ананың бірі, күндізгі оқу нысанындағы білім алушылар, тұрақты жұмысы бар адамдар).
- Бас тарту негіздері (17-тармақ): жан басына шаққандағы табыстың кедейлік шегінен жоғары болуы; материалдық жағдайды зерттеуден бас тарту; комиссияның мұқтаждық жоқ деген қорытындысы; еңбекке қабілетті мүшенің жұмыспен қамту шараларынан бас тартуы, әлеуметтік келісімшартты бұзу немесе орындамау және жалған мәліметтер ұсыну (соңғы үш негіз алты ай бойы қолданылады).
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап не өзгереді. 2026 жылғы 11 маусымдағы № 306-VIII Заңына сәйкес Әлеуметтік кодекстің 121–125-баптары (шартсыз және шартты көмек, тағайындау тәртібі, учаскелік комиссиялар, мұқтаждық жоқ деген қорытынды өлшемдері) алынып тасталады, ал 120-бапқа көмек мөлшерін, шарттары мен өлшемдерін Үкімет айқындайтыны туралы нормалар енгізіледі. Жоғарыда сипатталған бөлу 2026 жылы қолданылатын қағидаларға сәйкес келеді; 2027 жылғы 1 қаңтардан кейін жаңа актілерді тексеріңіз.
eGov арқылы АӘК-ке өтініш беру тәртібі
АӘК алу үшін өтінішті eGov.kz электрондық үкімет порталы, eGov Mobile қосымшасы немесе жергілікті Мансап орталығы арқылы беруге болады. Табыстар Отбасының цифрлық картасының мемлекеттік мәліметтер базалары арқылы тексеріледі, ал тұрғын үй-тұрмыстық жағдайларды учаскелік комиссия зерттейді. Көмек өтініш берген айдан бастап ағымдағы тоқсанның соңына дейін тағайындалады және ай сайын төленеді: қаңтарда, сәуірде, шілдеде немесе қазанда өтініш берсеңіз — үш ай, тоқсанның екінші айында — екі ай, үшінші айында — бір ай. Жағдайлар өзгерсе (отбасы құрамы, табыс), алушы бұл туралы Мансап орталығына хабарлайды, ал жаңа тағайындау қайта өтініш бергенде ресімделеді.
Жиі қойылатын сұрақтар (АӘК 2026)
2026 жылы АӘК алу үшін табыс шегі қандай?
2025 жылдан бастап кедейлік шегі өңір мен тоқсан бойынша белгіленеді (Еңбекмині № 160 бұйрығы): өтініш берген тоқсанның алдындағы тоқсандағы медиандық табыстың 35%-ы мен өңірлік күнкөріс деңгейінің 70%-ының үлкені (2026 жылғы жалпы күнкөріс деңгейі — 50 851 ₸). Бүкіл ел үшін ортақ сома жоқ, нақты шаманы әкімдіктен немесе eGov-тан нақтылаңыз. Отбасының жан басына шаққандағы табысы өңіріңіздің кедейлік шегінен аспаса, табыс критерийі орындалады; бұл әлі тағайындау туралы шешім емес: уәкілетті орган өзге шарттарды да тексереді.
1 жастан 6 жасқа дейінгі балаларға қандай үстемеақы беріледі?
Еңбекмині № 227 бұйрығына (15-тармақ) сәйкес 1 жастан 6 жасқа дейінгі (қоса алғанда) әр балаға АӘК тағайындалған кезеңде ай сайын 1,5 АЕК мөлшерінде қосымша төлем төленеді. 2026 жылы АЕК 4 325 ₸ болғанда формула бойынша бұл бала басына айына 6 487,5 ₸; уәкілетті орган 6 488 ₸ жариялаған. Калькулятор формула мәнін әр балаға дөңгелектемей көрсетеді, нақты соманы уәкілетті орган айқындайды.
Шартсыз және шартты АӘК арасындағы айырмашылық неде?
Шартсыз АӘК жұмыспен қамту шараларына қатысу мүмкіндігі шектеулі адамдар мен отбасыларға, соның ішінде еңбекке қабілетті мүшелері жоқ немесе жалғыз еңбекке қабілетті мүшесі үш жасқа дейінгі баланы не күтімді қажет ететін өзге адамды күтетін отбасыларға тағайындалады. Шартты АӘК еңбекке қабілетті мүшелері бар отбасыларға жұмыспен қамту шараларына қатысу және әлеуметтік келісімшарт жасасу шартымен тағайындалады, ерекшеліктер бар (№ 227 бұйрық, 25–28-тармақтар). Калькулятор көмек түрін анықтамайды.
АӘК қай айдан бастап және қандай мерзімге тағайындалады?
Өтініш берген айдан бастап ағымдағы тоқсанның соңына дейін, төлем ай сайын жүргізіледі. Тоқсанның бірінші айында өтініш берсеңіз — үш ай, екінші айында — екі ай, үшінші айында — бір ай. Калькулятор осы кезеңге соманы есептейді және отбасы құрамы, балалардың жасы мен табыс өзгермейді деп алады.